منابع و ماخذ مقاله
توسعه شهر، استان لرستان، مردان فعال، سلسله مراتب پایان نامه ها و مقالات

رسد که در کتابهای تاریخی به نام ” تپه نورآباد” ثبت شده است و بدین ترتیب روستای دم آویز پس از آنکه از روستا به شهر تبدیل می شود، تغییر نام یافته و تبدیل به شهر ” نورآباد ” می گردد.
3-2-2: علل پیدایش شهر نورآباد:
در علل پیدایش و شکل گیری مجتمع های زیستی و سکونتگاهی عوامل متعددی ایفای نقش می کنند. از جمله وجود منابع آب و خاک مساعد که اکثر روستاهای کشور و هسته ی اولیه شهرها به این دلیل شکل گرفته اند. کشف و استخراج معادن، محورهای ارتباطی و عبور یک محور اصلی و ایجاد خدمات رفاهی از دیگر عوامل گسترش مجتمع های زیستی می باشند. در نهاین تقسیمات سیاسی و اداری نیز موجب ایجاد یک شهر و یک سکونتگاه می شود.
شهرستان دلفان، شمالی ترین منطقه ی استان لرستان محسوب می شود و با 2700 کیلومتر مربع مساحت از شمال و غرب با استان باختران، از شرق به نهاوند و از جنوب به خرم آباد محدود می شود. عبور رودخانه گاماسیاب این منطقه را به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم کرده و در میان دره های عمیق و تنگه های کوهستانی شرایط مناسبی برای زندگی انسان به چشم می خورد. بنابراین وجود منابع آب و خاک و شرایط مساعد آب و هوایی باعث گسترش شهر و شکل گیری مجتمع های زیستی در شهرستان دلفان شده است. بالا بودن میزان بارندگی در منطقه موجب شده بیش از 75 درصد زمینهای کشاورزی به شورت دیم مورد بهره برداری قرار گیرد.
همچنین واقع شدن شهر در میان شبکه راه ارتباطی اصلی و وجود محورهای ارتباطی بین روستاها و آبادیهای اطراف شهر نورآباد، پیدایش و توسعه شهر را هر چه بیشتر فزونتر کرده است. شهر نورآباد در مسیر محور ارتباطی خرم آباد قرار دارد و با دهستانهای نورآباد، خاوه جنوبی، میربگ جنوبی، میربگ شمالی، نورعلی و ایتیوند شمالی و جنوبی مرتبط می باشد.
تقسیمات سیاسی لرستان و مرکزیت شهرستان، طبعاً مرکزیت اداری و جذب خدمات رفاهی و اجتماعی را به دنبال خواهد داشت. براساس تقسیمات سیاسی استان، شهر نورآباد به عنوان مرکز اداری در میان چند دهستان شناخته شده است. تمامی ادارات دولتی در این شهر متمرکز هستند.
3-2-3: تعداد و سیر تحول جمعیت:
نورآباد تا سال 1328 با حدود 500 نفر جمعیت به عنوان قصبه ی دهستان نورعلی و مرکز بخش دلفان در پهنه شهرستان خرم آباد نقش سیاسی، اقتصادی و اجتماعی محدودی را ایفا می نموده است.
در سال 1335 که اولین سرشماری رسمی کشور توسط اداره کل آمار عمومی وابسته به وزارت کشور به عمل آمد، تعداد جمعیت نورآباد 866 نفر اعلام گردید که نرخ رشد جمعیت در فاصله سال های 1335-1328 سالیانه بالغ بر 7.1 درصد بوده است.
در دومین سرشماری رسمی کشور که در سال 1345 توسط مرکز آمار ایران انجام پذیرفت، تعداد جمعیت نورآباد بالغ بر 2253 نفر در قالب 432 خانوار با بعد 5.21 نفر اعلام گردید. نرخ رشد جمعیت در فاصله سرشماری 1345-1335 سالیانه بالغ بر 10.0 درصد بوده است.
در سرشماری سوم که در سال 1355 انجام شد، تعداد جمعیت شهر نورآباد به 8734 نفر رسید که این رقم 14.3 درصد از جمعیت شهرستان دلفان را شامل می گردد. نرخ رشد جمعیت در فاصله دو سرشماری 1355-1345 بالغ بر 14.5 درصد در سال گردید. تعداد خانوار ساکن در این شهر در سال 1355 برابر 1589 خانوار بوده، که بعد خانواری معادل 5.5 نفر را نشان می دهد.
در سرشماری چهارم که در سال 1365 انجام شد تعداد جمعیت نورآباد بالغ بر 29188 نفر در قالب 5361 خانوار با بعد 5.44 نفر اعلام گردید و نرخ رشد جمعیت در فاصله دو سرشماری در سالهای 1365-1355 سالیانه بالغ بر 13.1 درصد بوده است.
بنابر نتایج سرشماری سال 1375، در فاصله دو سرشماری 1375-1365 جمعیت شهر نورآباد با نرخ رشد سالیانه 5.3 درصد افزایش یافته و تعداد آن بالغ بر 49173 نفر در قالب 8356 خانوار با بعد 5.88 نفر گردیده است، که نرخ رشد جمعیت به طور محسوسی بطئی گردیده و مانند سایر نقاط شهری و روستایی کشور کاهش قابل ملاحظه ای یافته است. در این سال شهر نورآباد حدود 39 درصد جمعیت شهرستان دلفان را در خود جای داده است.
به طور کلی شهر نورآباد در فاصله 48 ساله 1375-1328 سالیانه حدود 10.05 درصد رشد جمعیتی داشته است. چنانچه شهر نورآباد متناسب با رشد طبیعی جمعیت ایران طی دوره 1375-1328 رشد می یافت، می باید در سال 1375 تعداد 2066 نفر جمعیت می داشت. بنابراین، طی فاصله زمانی 1375-1328 حدود 47107 نفر در قالب حدود 9421 خانوار با بعد تقریبی 5 نفر به جمعیت و خانوارهای شهر اضافه شده است.
براساس نتایج سرشماری سال 1385، تعداد جمعیت شهر نورآباد با نرخ رشد سالانه 1.4 درصد به 56530 نفر رسیده است. در سال 1385 تعداد خانوار ساکن در شهر نورآباد 12237 خانوار بوده، که بعد خانواری معادل 4.6 نفر را نشان می دهد. تحولات جمعیتی شهر نورآباد در فاصله سال های 1328 تا 1385 در جدول 3-7 نشان داده شده است.
به طور کلی می توان گفت که شهر نورآباد در سه دهه ی اخیر دارای نرخ رشد جمعیتی بسیار بالایی بوده است. بطوریکه جمعیت آن از 8734 نفر در سال 1355 به 56530 نفر در سال 1385 رسیده است. نرخ رشد سالانه جمعیت در فاصله سال های 85-1355 در این شهر برابر 6.42 می باشد. این روند شتابان ناشی از مهاجرت های روستایی به دلیل فقر روستایی، عدم وجود امکانات رفاهی در مناطق روستایی شهرستان و بالا بودن نرخ رشد طبیعی جمعیت است.
جدول 3-7: تحولات جمعیت شهر نورآباد در فاصله سال های 1328 تا 1385
سال آمارگیری
مرجع آمار گیری
تعداد جمعیت
تعداد خانوار
بعد خانوار
نرخ رشد سالانه جمعیت
1328
جغرافیایی ارتش
500
96
5.21

1335
آمار عمومی وزارت کشور
866
166
5.22
7.1
1345
>مرکز آمار ایران
2253
432
5.21
10.0
1355
مرکز آمار ایران
8734
1589
5.49
14.5
1365
مرکز آمار ایران
29188
5361
5.44
13.1
1375
مرکز آمار ایران
49173
8356
5.88
5.3
1385
مرکز آمار ایران
56530
12237
4.6
1.4
منبع: فرهنگ جغرافیایی ایران، جلد 6، استان ششم، صفحه 357، آمار عمومی وزارت کشور و مرکز آمار ایران
3-3-4: ترکیب سنی و جنسی جمعیت:
تجزیه و تحلیل ساختمان جمعیت از اهمیت زیادی در مطالعات مربوط به جمعیت یک منطقه برخوردار است . یک پژوهشگر جغرافیا بدون بررسی ساختمان سنی جمعیت نخواهد توانست به مطالعه عمیق رشد جمعیت یا مهاجرت بپردازد . ساختمان سنی جمعیت به طور مستقیم تحت تاثیر سه متغیر مرگ و میر ، زاد و ولد و مهاجرت قرار دارد. این عوامل از یکدیگر مستقل نبوده و هر گونه تغییری در یک عامل سرانجام بر دو عامل دیگر اثر می گذارد(مهدوی،1380).
طبق سرشماری رسمی کشور در سال 1385 از مجموع 56530 نفر جمعیت شهر نورآباد، تعداد 28711 نفر را مردان و 27819 نفر را زنان تشکیل می دهند، به این ترتیب نسبت جنسی در شهر نورآباد برابر با 103.2 بوده است. از نظر ترکیب سنی نیز در سال 1385، حدود 9/41 درصد جمعیت(23687 نفر) در گروه سنی 14- 0 ساله، 55.2 درصد(31204 نفر) در گروه سنی64- 15 ساله و 2.9 درصد(1639 نفر) در گروه سنی 65 ساله و بیشتر قرار داشته اند(جدول 3-8).
جدول3-8: ترکیب جنسی و سنی جمعیت شهر نورآباد در سال 1385
گروههای سنی
کل جمعیت(نفر)
مرد
زن
نسبت جنسی
14-0
23687
12033
11654
103.2
64-15
31204
15727
15477
101.6
64+
1639
951
688
138.2
جمع
56530
28711
27819
103.2
منبع: مرکز آمار ایران، سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385
3-3-5: میزان باسوادی:
نرخ با سوادی در شهر نورآباد همانند کل کشور روندی افزایشی داشته و از 65 درصد در سال1370 به 84 درصد در سال 1385 رسیده است. درصد باسوادی در سال 1370 برای مردان 72 درصد و برای زنان 58 درصد بوده است. در سال 1375 جمعیت با سواد بیش از 6 سال به 76 درصد افزایش یافت که این نرخ در بین مردان به 81 و در بین زنان به 71 درصد افزایش یافت. بر اساس نتایج آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1385، 84 درصد از جمعیت بالای 6 سال شهر نورآباد قادر به خواندن و نوشتن بوده و که در این میان نرخ باسوادی مردان 86 و نرخ باسوادی زنان 81 درصد می باشد. بنابراین با کاهش فاصله باسوادی مردان و زنان(تنها 5 درصد اختلاف) فقط 16 درصد از جمعت شهر نورآباد بیسواد بوده اند(جدول3-9 ).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه با کلید واژگاناکسیداسیون، عصاره هیدروالکلی، اکسیداسیون چربی، جهاد کشاورزی

جدول3-9: جمعیت 6 ساله و بیشتر شهر نورآباد بر حسب جنس و وضع سواد(85-1370)
سال
جمعیت6 ساله و بیشتر
درصد باسوادی
درصد باسوادی مردان
درصد باسوادی زنان
1370
30419
65
72
58
1375
40291
76
81
71
1385
46319
84
86
81
منبع: مرکز آمار ایران، سرشماری عمومی نفوس و مسکن سالهای 85-1370

3-3-6: وضعیت اقتصادی شهر نورآباد
3-3-6-1: وضع فعالیت:
براساس نتایج آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1385، از کل جمعیت 10 ساله و بیشتر شهر نورآباد، 31.9 درصد از جهت اقتصادی فعال و 66.8 درصد نیز غیر فعال بوده اند. میزان فعالیت برای مردان و زنان در این سال به ترتیب 65.4 درصد برای مردان و 8.2 درصد برای زنان بوده است. در حالیکه درصد فعالیت در کل شهرستان 37.3 درصد بدست آمده است، در شهر نورآباد و نقاط روستایی سهم مردان همواره در فعالیت های اقتصادی بیش از زنان بوده است.
در میان فعالین اقتصادی، 68 درصد شاغل و 32 درصد بقیه بیکار می باشند. یعنی از میان 12301 نفر نیروی فعال اقتصادی 8365 نفر شاغل و بقیه بیکار می باشند. در میان مردان فعال شهرستان نزدیک به 72 درصد شاغل و 28 درصد بیکار وجود دارد. این نسبت ها برای زنان فعال تقریباً معکوس است، یعنی 25.4 درصد شاغل و 75.6 درصد بیکار می باشند.
3-3-6-2: گروههای عمده فعالیت:
براساس نتایج سرشماری سال 1385، در شهرستان دلفان 42.2 درصد شاغلین در بخش کشاورزی، 37.2 درصد در بخش صنعت و 18.6 درصد در بخش خدمات شاغل می باشند. این توزیع نشان می دهد حدود 80 درصد شاغلین در بخش های تولیدی و حدود 19 درصد در بخش خدمات اشتغال دارند. چگونگی توزیع شاغلین در شهر و روستا نیز متفاوت است. از کل شاغلین شهری 15.7 درصد و از کل شاغلین روستایی حدود 56 درصد در بخش کشاورزی مشغول به کارند. برای بخش صنعت این ارقام در شهر و نقاط روستایی به ترتیب برابر با 41.1 و 35.3 درصد می باشد. حدود 41.5 درصد شاغلین شهری و 18.6 درصد شاغلین روستایی در بخش خدمات اشتغال دارند. از لحاظ توزیع جنسی جمعیت شاغل باید گفت تنها 5.6 درصد از شاغلین شهر نورآباد را زنان تشکیل می دهند، که نیمی از آنها در آموزش و پرورش اشتغال دارند.
3-3-6-3: گروههای عمده شغلی:
در سال 1385 از کل جمعیت شاغل شهر نورآباد، بیشترین تعداد جذب مشاغل ابتدایی و کمترین تعداد را نیز کارکنان نیمه متخصص و دستیاران تشکیل داده اند. به طوریکه 30 درصد شاغلین به کارهای ساده خدماتی و 1.6 درصد نیز در گروه شغلی تکنسین ها قرار گرفته اند. 10.5 درصد از کل شاغلین افراد دارای تخصص می باشند.
در بخش های اقتصادی اصلی، بخش خدمات از حیث جذب بیشترین نسبت متخصصان از موقعیت بهتری برخوردار است، که البته گفتنی است که این گروه شغلی بیش از همه در آموزش و پرورش اشتغال داشته اند. در بخش صنعت نیز مشاغل ابتدایی و ساده خدماتی بیشترین سهم را دارا بوده اند. این دسته از شاغلین عمدتاً متشکل از کارگران ساختمانی می باشد. متاسفانه در بخش صنعت که قاعدتاً می بایست سهم درخور توجهی از متخصصین را به خود جذب نماید، تنها 0.6
درصد از این گروه شغلی را به خدمت گرفته است. در بخش کشاورزی نیز همان گونه که انتظار می رود، 94.5 درصد را کارکنان ماهر کشاورزی و بقیه را سایر گروههای شغلی تشکیل داده اند.
3-3-7: چگونگی توسعه شهر و روند رشد آن:
اسناد موجود از شهر نورآباد ازجمله عکس هوایی سال 1344 و مطالعات انجام شده در خصوص گسترش تاریخی شهر بیانگر این موضوع است که هسته اولیه شهر در محله مرکزی و ژاندارمری قدیم متمرکز بوده است.
اولین مرحله گسترش در اطراف محله مرکزی و اطراف خیابان امام خمینی و عمدتاًٌ به سمت جنوب، شرق و غرب بوده که در طول سال های 1344 تا 1355 اتفاق افتاده است. به طوریکه سطح بافت شهر از 14.6 هکتار در سال 1355 و بالاخره 134.2 هکتار در سال 1370 افزایش یافته است. پس از وقوع انقلاب، کنترل شهر از دست مسئولین خارج شده و گسترش بافت کالبدی در چهار جهت ادامه یافته است. بررسیهای انجام گرفته بیانگر این واقعیت می باشد که وسعت شهر در طول سال های 1355 تا 1361 به 110.9 هکتار رسیده که نشانگر اختلافی معادل 74.1 هکتار است. این میزان مجدداً در طول سال های 1361 تا 1370 سیر صعودی داشته و محاسبات انجام شده، سطح کنونی شهر را معادل 134.2 هکتار برآورد می نماید. توضیح اینکه در طول سال های 1361 تا 1370 گسترش شهر بیشتر در جهات غرب، جنوب و بخشی در جهت شرق هدایت شده و این روند توسعه از سال 1370 تا 1376 نیز ادامه داشته و گسترش شهر در این سال ها بیشتر در جهت جنوب صورت گرفته است. مقایسه عکس های هوایی سال 1344 با عکس های هوایی سال 1370 توسعه قابل توجهی در فاصله زمانی 25 سال نشان می دهد.
3-3-8: تقسیمات درون شهری:
شهر بعنوان یک فضای جغرافیائی متشکل از واحدهای فضائی- مکانی متعدد ( منطقه، ناحیه، محله و … ) است که هر یک دارای ویژگیها و کارکردهای معینی می باشند. تمیز واحدهای مذکور با مرزهای معین و ترسیم الگوی سازمانی و نظم سلسله مراتبی کل فضا (شهر) از مهمترین اقدامات در برنامه ریزی و سیاست گذاری شهری محسوب می شود. در واقع اولین گام در هر نوع برنامه ریزی محیطی تعیین محدوده برنامه ریزی و تشخیص واحدهای تشکیل دهنده آن است(پوراحمد و دیگران،1383).
موضوع تقسیمات درون شهری یکی از ضروری ترین و در عین حال پیچیده ترین مسائل شهرسازی معاصر است. هر شهر ممکن است از لحاظ طبیعی، اجتماعی، کالبدی و یا با توجه به هدفی خاص و بر مبنای ویژگیهای مورد نظر تقسیم بندی گردد. در این مطالعه، تقسیم بندی طرح جامع و تفصیلی شهر که کاملاً بر هم منطبق می باشند، مبنا و اساس کار قرار گرفته است.
در تقسیم بندی طرح جامع و تفصیلی، شهر نورآباد به سه ناحیه و دوازده محله تقسیم شده است. این تقسیم بندی در حقیقت قرابت زیادی با محلات قدیمی شهر دارد و تا حدود زیادی با ویژگی های اجتماعی و نیز تصورات شهروندان از محدوده مرز محلات منطبق است. ناحیه شماره یک که قسمت شرق و جنوب شرقی شهر را شامل می گردد خود به چهار محله تقسیم می شود، ناحیه شماره دو در غرب، مرکز و جنوب غربی شهر به شش محله تقسیم شده است، و ناحیه شماره سه در شمال شهر به دو محله تقسیم شده


پاسخی بگذارید