منابع و ماخذ تحقیق
استان کرمان، پوشش گیاهی، آسیای جنوب غربی، دانشگاه شیراز پایان نامه ها و مقالات

واژه‌های گیاه‌شناسی، قواعد و مقررات مربوط به نام‌گذاری و از این قبیل منابع را شامل می‌شوند.
4-کتب فلور: برای شناسایی گیاهان ایران مورد استفاده قرار می‌گیرند. برخی از فلورهای مهم عبارت‌اند از: فلور ایرانیکا (رشینگر، 2005-1963)، فلور ایران (پارسا، 1950-1943)، رستنی‌های ایران (مبین، 1376-1354)، فلور ایران (اسدی، 1384-1367)، فلور رنگی ایران (قهرمان، 1378-1356) و فلورهای مرتبط با رستنی‌های ایران که برای کمک به شناسایی گیاهان بومی ایران استفاده از فلورهای کشورهای هم‌جوار و برخی از فلورهای دیگر مثل فلور ترکیه و عراق مفید است.
5-تک‌نگاره‌ها: تک‌نگاره‌های مربوط به بررسی یک جنس در جهان می‌توانند برای شناخت گیاهان ایران مورداستفاده قرار گیرند.
6-نمایه‌ها (اندکس ها): دو نمونه از نمایه‌های معتبر و مهم دنیا عبارت‌اند از: اندکس کیو (کیو، 1885-1753) و اندکس هرباریوم (لانجاوو و استافلو، 1976-1954).
7-مجلات و نشریه‌های علمی (ژورنال‌ها) (یوسفی، 1388).

1-6 نواحی فلورستیک ایران

اولین بار شائو (1823)، جغرافیدان دانمارکی کره زمین را به 25 قلمرو تقسیم نمود. بعد از وی افراد مختلفی رویش‌های کره زمین را طبقه‌بندی نمودند و هر یک سیستم خاصی را ارائه دادند. فلور ایران به دو قلمرو هولارکتیک و پالئوتروپیک تعلق دارد. طبقه‌بندی زیر که حاصل جمع‌بندی نظرات پژوهشگران متعدد از جمله زهری (1973) است با واقعیات فلور ایران سازگاری بیشتری دارد و کاربردی‌تر است.

I. قلمرو هولارکتیک
زیر قلمرو بورآل
ناحیه اروپا –سیبری
زیر ناحیه پونتیک (دریای سیاه)
حوزه اکسین –هیرکانی
زیر حوزه هیرکانی
زیر قلمرو تتیان (مدیترانه قدیم)
ناحیه ایران –تورانی
حوزه ایران –آناتولی
زیر حوزه ارمنستان –ایران
زیر حوزه کردستان –زاگرس
زیر حوزه ایران مرکزی
II. قلمرو پالئوتروپیک
زیر قلمرو آفریقا
ناحیه صحرا –سندی (سودانی)
حوزه نوبو –سندی

شکل 1- 1: نقشه نواحی فلورستیک آسیای جنوب غربی (زهری 1973 با تغییرات جزئی):
I. حوزه‌های فلورستیک از قلمرو هولارکتیک:
I.A. حوزه اکسین – هیرکانی از ناحیه اروپا – سیبری
I.B. حوزه مدیترانه‌ای
I.C. – زیر ناحیه صحرا-عربستان شرقی از ناحیه صحرا – عربستان
I.D1- حوزه مزوپوتامی (بین‌النهرین) از ناحیه ایران- تورانی
I.D2- حوزه ایران – آناتولی از ناحیه ایران- تورانی
I.D3- حوزه تورانی
II. حوزه‌های فلورستیک از قلمرو پالئوتروپیک: II.A2 – حوزه نوبو – سندی از ناحیه سودانی

1-7 معرفی استان کرمان:

استان کرمان در جنوب شرقی ایران قرار دارد و با مساحت 183193 کیلومتر‌مربع وسعت، 11 درصد از خاک کشورمان را به خود اختصاص داده و دومین استان کشور از نظر وسعت است
استان کرمان یکی از مرتفع‌ترین استان‌های کشور در ناحیه کویری و کم‌آب ایران است. به طور کلی ناهمواری‌های استان کرمان را از نظر جغرافیایی و ویژگی‌های خاص منطقه‌ای می‌توان به دو دسته کوهستان‌های مرتفع و سرزمین‌های نسبتاً هموار و پست تقسیم‌بندی نمود.
بخش وسیعی از کوهستان‌های مرتفع استان کرمان به صورت رشته کوه‌های عظیم از محدوده شمال و شمال غرب استان شروع شده و با جهت شمال غربی به جنوب شرقی در مرکز استان گسترش یافته‌اند. این ارتفاعات از شرق به چاله لوت، از شمال چاله رفسنجان – انار، از غرب کفه نمکی سیرجان و از جنوب به چاله جازموریان محدود شده‌اند. پهنه‌های کم و بیش وسیع و نسبتاً هموار استان کرمان را که سبب جدایی کوهستان‌ها از یکدیگر شده‌اند.

شکل 1-2: نقشه ناهمواری‌های استان کرمان
1-7-1 آب و هوای استان کرمان

آب و هوای استان کرمان به علت وسعت منطقه، وجود پستی و بلندی‌ها و شرایط خاص اقلیمی، در نواحی مختلف کاملاً متفاوت است. دشت‌های وسیع استان کرمان توسط رشته کوه‌های زاگرس از یکدیگر جدا می‌شوند. هم‌جواری با پدیده‌هایی نظیر کویر در شرق و دریا در جنوب سبب شده است نواحی مختلف این استان تحت تأثیر جریان‌های گوناگون آب و هوایی قرار گیرند. به طور کلی استان کرمان دارای سه منطقه متفاوت اقلیمی به شرح زیر است:
1- اقلیم نیمه استوایی (شامل نواحی جیرفت و کهنوج)
2- اقلیم کویری (شامل نواحی حاشیه بم و شهداد)
3- اقلیم معتدل و سردسیری (شامل نواحی کوهستانی)

به طور کلی عوامل مؤثر بر تنوع آب و هوایی استان کرمان را می‌توان عرض جغرافیایی، اختلاف ارتفاع، نوع توده هوا و وجود پهنه خشک لوت در شرق استان دانست.

1-8- معرفی منطقه مورد مطالعه
1-8-1- موقعیت جغرافیایی شهربابک:

شهربابک در 30 درجه و 7 دقیقه طول جغرافیایی و 30 درجه و 6 دقیقه و 30 ثانیه عرض جغرافیایی قرار دارد. این شهرستان در غرب استان کرمان قرار گرفته و از شمال به استان یزد و از مشرق به شهرستان رفسنجان و از جنوب به شهرستان سیرجان و از مغرب به استان‌های یزد و فارس محدود می‌شود. ارتفاع متوسط مرکز شهر از سطح دریا 1840 متر می‌باشد. شهربابک فاصله 240 کیلومتری از یزد و 250 کیلومتر از کرمان و 100 کیلومتر از سیرجان بر سر جاده مهم و ترانزیتی بندرعباس به تهران قرار گرفته است (ملک عباسی، 1389).

شکل 1-3: نقشه موقعیت شهرستان شهربابک در استان کرمان

1-8-2- آب و هوای شهربابک:

آب و هوای نواحی دشت شهرستان شهربابک از نوع نیمه بیابانی و آب و هوای مناطق کوهستانی آ
ن معتدل کوهستانی می‌باشد. آب و هوای نیمه بیابانی بیشتر در نواحی دشت حکومت دارد و مقدار باران سالانه‌ی آن کم است (حدود140-120میلیمتر) که باعث رطوبت ناکافی در منطقه و اختلاف شدید درجه حرارت بین سردترین و گرمترین ساعات شبانه روز می‌شود. کمی باران سبب فقر پوشش گیاهی و مراتع گشته و فرسایش بادی نیز در آن به چشم می‌خورد. آب و هوای کوهپایه‌ای بیشتر در مناطق کوهستانی شهربابک حکم‌فرمایی دارد که از ویژگی‌های آن زمستان‌های سرد و یخبندان و تابستان‌های معتدل می‌باشد. نزولات آسمانی بیشتر به صورت برف و تگرگ بوده و ارتفاعات بلند بعضی از کوه‌های شمال و شمال غربی شهرستان را در بر می‌گیرد. میزان بارش در نواحی کوهستانی شهربابک بیش از340 تا 400 میلی‌متر به ثبت رسیده است (ملک عباسی، 1389).

1-8-3- زمین‌شناختی کمربند (ارومیه – بزمان):

در کره زمین چند کمربند چین‌خورده3 وجود دارد که یکی از مهم‌ترین آن‌ها کمربند چین‌خورده مدیترانه – هیمالیا – اندونزی یا به عبارت دیگر آلپ – هیمالیا است. اهمیت این کمربند چین‌خورده در این است که از اقیانوس اطلس تا اقیانوس آرام کشیده شده است و پلاتفرم اوراسیا در شمال را از پلاتفرم گندوانا در جنوب جدا می‌کند . ایران در بخش میانی این کمربند بین هیمالیا در شرق و آلپ در غرب قرارگرفته است (محمودی میمند، 1372). فعالیت‌های آتشفشانی در ایران مرکزی به نام کمربند آتشفشانی ارومیه – بزمان به صورت رشته‌کوه‌هایی از آذربایجان (سهند و سبلان) تا بزمان در بلوچستان امتداد دارد (طالقانی، 1382). این کمربند از چند سکانس آتشفشانی تشکیل شده که عبارتنداز:
1- سنگ‌های آتشفشانی پالئوژن که می‌توان در کمان ماگمایی ارومیه -بزمان به ویژه در نواحی شهربابک، اردستان، کاشان، آران، ساوه و غیره دید و در بعضی نقاط (شهربابک) سنگ‌های زیر
اشباع قلیایی (فنولیت، تفریت، بازانیت) در کنار سنگ‌های فوق اشباع (داسیت ها) دیده می‌شوند.
2- ستبرترین واحدهای آتشفشانی ایران، به سن ائوسن هستند که به‌ویژه در کمان ماگمایی ارومیه – بزمان، کوه‌های خاور ایران، بلوک لوت، جنوب بینالود، بخش جنوبی البرز و شمال باختری آذربایجان رخنمون دارند «در ایران مرکزی».
3- «در کمان ماگمایی ارومیه – بزمان» مخروط بزرگ آتشفشان کوه مزاحم، از جمله آتشفشانی های نئوژن شمال شهربابک است که با مواد آتشفشانی (داسیت و داسیتویید) و آذرآواری آغاز می‌شود و با کنگلومرا و ماسه سنگ و سرانجام با 20 متر روانه آندزیتی پوشیده می‌شود (اسدی، 1388).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   منابع و ماخذ تحقیقپوشش گیاهی، اقلیم محلی، ایفای نقش

شکل 1-4: موقعیت کمربند ماگمایی ارومیه- بزمان

1-8-4- مهم‌ترین پدیده‌های ژئوتوریسمی کمربند ارومیه- بزمان در محدوده شهرستان شهربابک:

1-چهره ظاهری کوه‌ها در محدوده شهرستان عمدتاً به صورت دیوارهای بلند و طویل و قله‌های منفرد آتشفشانی در بین آن‌ها می‌باشد. معروف‌ترین قله‌های کمربند ارومیه – بزمان در این محدوده عبارت‌اند از قله کوه ایوب، مدوار، محمدآباد، نرکوه جوزم، مزاحم، سرا.
2- آتشفشان زیبای آبدر(مزاحم) واقع در این کمربند و در محدوده شهرستان شهربابک یکی از آتشفشان ها ی معروف رشته ارومیه – بزمان است که محدوده‌ای به وسعت حدود 300 کیلومترمربع را می‌پوشاند آخرین فازهای فعالیت این آتشفشان را مربوط اواخر دوره پلیوسن می‌دانند (احمدی‌پور، 1372).
3- وجود دو آتشفشان بسیار زیبا به نام آوج بالا و آوج پایین در شمال شهربابک در مجاور شهر دهج از توابع شهرستان شهربابک زیبایی خاصی را به این منطقه داده است این دو آتشفشان در مجاور هم با مخروط‌های کامل که عمدتاً از مواد پیروکلاسیک می‌باشند تشکیل شده‌اند مخروط این آتشفشان ها از زیباترین و جوان‌ترین مخروط‌های آتشفشانی ایران بشمار می‌روند قطر دهانه این مخروط‌های آتشفشانی در حد چند صد متر بوده و قطر قاعده آن‌ها نیز از یک و نیم کیلومتر تجاوز نمی‌کند و به همین دلیل مخروط‌های زیبایی را بوجود آورده‌اند (اسدی، 1388).

1-9- ویژگی‌های منطقه آبدر:

در داخل کالدرای بزرگ آتشفشان آبدر چند قله آتشفشانی با ارتفاع 3000 متر قرار دارد. دیوارهای ریزشی این کالدرا در بخش شرقی و جنوبی آن ارتفاعات پرشیب و زیبایی را بوجود آورده‌اند، در داخل دهانه به دلیل شرایط مطلوب آب و هوایی روستا زیبای آبدر شکل گرفته است. این دهانه زیبا از طریق یک دره گسلی که امتداد شمالی – جنوبی دارد به بیرون و به سمت جنوب راه دارد و زهکشی بخش عمده دهانه از طریق این دره صورت می‌گیرد؛ دره مذکور در بالادست رودخانه‌ای قرار دارد که رودخانه آبدر نامیده می‌شود؛ حاشیه این دره تراس‌بندی شده و با کاشت درختان بادام مناظر زیبایی را به خود اختصاص داده است. آتشفشان آبدر به علت برخورداری از ارتفاع زیاد و بهره‌مندی از رطوبت بیشتر نسبت به سایر بخش‌های شهرستان و پوشش گیاهی مناسب یکی از دهانه‌های منحصر به فرد آتشفشانی است که در آن آبادی‌های دهستان آبدر شکل گرفته‌اند.

شکل 1-5: نقشه زمین‌شناسی، آتشفشان آبدر (مزاحم)

1-10- اهداف و ضرورت انجام پروژه:

در حال حاضر طرح‌های متعددی در زمینه گیاه‌شناسی در کشور در حال اجرا می‌باشند که برخی از آنها توسط مؤسسات تحقیقاتی و گروهی در قالب پایان‌نامه‌های دانشجویی با همکاری دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقیقاتی و گروهی دیگر توسط دستگاه‌های اجرایی با همکاری دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی در دست اجرا می‌باشند. شاخص‌ترین این طرح‌ها عبارت‌اند از:
1- طرح
تهیه فلور ایران
2- طرح تهیه فلور های استانی
3- مطالعات فلورستیک مناطق حفاظت‌شده ( توسط سازمان حفاظت محیط‌زیست)
4- و…
با توجه به اینکه منطقه مورد مطالعه جزء مناطق حفاظت شده کشور نیست و بررسی فلورستیکی تاکنون روی آن صورت نگرفته است مطالعه فلورستیکی منطقه ضروری است. در این تحقیق گیاهان منطقه آبدر طی سال‌های 92 و 93 جمع‌آوری شد. مهم‌ترین اهمیت این مطالعه شناسایی و ایجاد زمینه برای حفاظت بهتر از فلور منطقه است. و از دیگر اهداف این پروژه:
» تهیه فهرستی از گونه‌های گیاهی منطقه
» بررسی زیستگاه‌ها و ریززیستگاه‌های منطقه مورد مطالعه
» تعیین جوامع گیاهی منطقه مورد مطالعه
» بررسی تأثیر شرایط اکولوژیکی بر تنوع و پراکنش گیاهان در منطقه

فصل دوم

مواد و روش‌ها

2-1 مطالعات صحرایی

با حضور در منطقه از زمستان 1391 تا مردادماه 1393 جمع‌آوری گیاهان انجام شد. در طی این مدت در فصل‌های مختلف سال و زمان‌های مختلف به منطقه مراجعه شده و اقدام به جمع‌آوری نمونه‌های گیاهی شد. نمونه‌ها در206 ایستگاه مختلف جمع‌آوری شدند و با کمک دستگاه GPS ارتفاع، طول و عرض جغرافیایی هر ایستگاه مشخص شد. بعلاوه تیپ‌های گیاهی هر منطقه مشخص گردید و زیستگاه و ریز زیستگاه هر گونه نیز یادداشت شد. نمونه‌برداری و جمع‌آوری با استفاده از گیاه کن، بیلچه، تیشه و قیچی باغبانی صورت گرفت و نمونه‌های جمع‌آوری شده شماره‌گذاری و دسته‌بندی شد شماره هر گیاه بیانگر خصوصیات ایستگاه و تاریخ جمع‌آوری بود. سپس نمونه‌ها پرس شد مقوای خشک‌کن نمونه‌ها با توجه به نوع نمونه گیاهی هرروز تعویض می‌شد که خشک شدن نمونه‌ها از یک روز برای گیاهان علفی تا سه هفته برای گیاهان گوشتی و آبدار به طول می‌انجامید. حین جمع‌آوری و پس از پرس نمودن نمونه‌ها برای مستندساز کردن آنها عکس تهیه شد. نمونه‌های خشک‌شده جهت انجام مطالعات بعدی دسته‌بندی شده و به هرباریوم دانشگاه شیراز منتقل شد. نمونه‌برداری تقریباً از انواع زیستگاه‌ها و شیب‌های مختلف موجود در منطقه انجام شد. با این حال سعی شد که نوع نمونه‌برداری یک خط ترانسکت در طول کوه باشد تا نحوه‌ی تغییر پوشش گیاهی با تغییر ارتفاع بررسی گردد.

2-2- مطالعات آزمایشگاهی
2-2-1- شناسایی نمونه‌ها

نمونه‌های گیاهی جمع آوری شده در آزمایشگاه با کمک میکروسکوپ تشریح مورد مطالعه و بررسی قرار گرفتند. مرحله اول در شناسایی استفاده از اجزای مهم گیاه مثل گل و تشخیص تیره گیاه مورد نظر و سپس تشخیص جنس و گونه بود. به منظور شناسایی نمونه‌ها تا رتبه گونه از منابعی چون فلور ایرانیکا (Rechinger, 1963-1999)، فلور ترکیه (Davis, 1965-1985) و فلور عراق (Townsend, 1966-1985) استفاده شد.

2-2-2- شناسایی شکل زیستی هر گونه

برای تعیین فرم رویشی از روش رانکیائر (1937) استفاده گردید، یکی از مشهورترین فنون ساختاری توصیف پوشش گیاهی، روش فرم رویشی رانکیائر است. وی بر اساس محل ظهور جوانه‌های رشد در هر گونه یک طیف بیولوژیک را ارائه نمود. طبقه‌بندی فرم رویشی رانکیائر بر این فرض است که مورفولوژی گونه‌ها با عوامل آب و هوایی کاملاً مرتبط است.
گروه‌های اصلی طبقات رانکایر عبارت‌اند از:
گروه 1: فانروفیت ها، گونه‌هایی هستند که جوانه پایدار آن‌ها بالاتر از 25 سانتی‌متر از سطح زمین قرار گرفته است.
گروه 2: کاموفیت ها، گونه‌هایی هستند که جوانه پایدار آن‌ها کمتر از 25 سانتی‌متر از سطح زمین قرار گرفته است.
گروه 3: همی کریپتوفیت‌ها، گونه‌هایی هستند که جوانه پایدار آن‌ها در نزدی


پاسخی بگذارید