خلاقیت یعنی آفرینش یک چیز جدید. خلاقیت مربوط به لحظه هایی از زندگی ماست که با شور و هیجانی عمیق و ایجاد چیزی نو، به زندگی ما ارزش زیستن می ده. دکتر میهای چیکسنت میهای، یکی از روان شناسان صاحب نام در مورد ی بررسی خلاقیت در کتاب خود با عنوان «خلاقیت: روان شناسی کشف و اختراع» به بررسی زندگی ۹۱ نفر از افراد بسیار خلاق در قید زندگی پرداخت. همه این افراد در یکی از بخشای اصلی فرهنگ (یکی از علوم، هنرها، تجارت، سیاست، فناوری یا کلا رفاه آدم) فرقی ایجاد کرده بودن. در این بررسی دکتر چیکسنت پی برد که یک فعالیت خلاقانه ی لذت بخش بین افراد جور واجور دارای مشخصات مشترکیه. اون ۹ ویژگیِ یک فعالیت خلاقانه و لذت بخش رو شناسایی کرد که در این مقاله اونا رو مرور می کنیم. شناخت این ویژگیا می تونه ما رو در جهت کشف علایق و اجرا خلاقانه ی استعدادهایمان کمک کنه.

۹ ویژگی یک فعالیت خلاقانه لذت بخش  آموزشی

 

۱. در هر مرحله از راه، اهداف روشنی هست

۹ ویژگی یک فعالیت خلاقانه لذت بخش  آموزشی

بر خلاف چیزی که در زندگی روزمره، بین کار یا در منزل روی می ده و بیشتر اهداف مون به روشنی مشخص نیستن، در یک فعالیت خلاقانه ی لذت بخش، بیشتر اهداف مشخصی هست. در علم و فناوری معمولا مسئله مشخصی هست که باید حل شه یا تناقضی که باید رفع شه. در میدون ی هنر معمولا اهداف به روشی مبهم تر و با ندایی از درون ظاهر می شن. دانشمند می دونه که چه مسئله ای رو باید حل کنه، جراح لحظه به لحظه می دونه برشا چه جوری باید انجام شه، نویسنده ای می گه که ایده ی یک رمان ذهن اونو تصرف می کنه و تا وقتی بهش توجه نکنه، رهایش نمی کنه. هر چند که مقداری ابهام معمولا در فعالیتای خلاقانه هست، اما بهتره بدونیم که در هر مرحله قراره روی چی تمرکز کنیم.

۲. اقدامات فرد، بازخورد فوری داره

خیلی از محققان خلاق میگن فرق بین اونا و همتایان شون که خلاقیت کمتری دارن، توانایی تشخیص ایده های خوب از بده. هر فردی معمولا ایده های خوب و بد زیادی واسه انجام کارا یا حل مسائل داره، اما همه نمی تونن فرق بین اونا رو تشخیص بدن تا وقتی که دیگر خیلی دیر شده و وقت زیادی واسه حدسای بی فایده تلف می شه. ادیسون واسه پیدا کردن ماده لازم واسه رشته داخل لامپ، هزاران ماده جور واجور رو امتحان کرد. اون بی معطلی پس از استفاده از هر ماده ای میفهمید که اون واسه استفاده در لامپ مناسبه یا نه؟ اما تموم مراحل یک مراحل خلاقانه همیشه بازخورد و نتیجه فوری در بر نداره. تشخیص این مسئله واسه یک هنرمند یا مخترع که روزش رو تلف کرده یا کار مؤثری انجام داده، آسون نیس. اما وقتی در بخش ای که فعالیت می کنین علم و تسلط کافی کسب کنین، تشخیص اینکه هر مرحله از کار چقدر خوب پیش میره، خیلی سخت نمیشه.

۳. رقابتا و مهارت ها هم سطح هستن

اگه فعالیتی که انجام میدیم بسیار پایین تر از استعدادها و تواناییای پنهون ی ما باشه، معمولا انگیزه کافی واسه انجام اون نداریم و احساس یکنواختی و مریضی می کنیم. برعکس اگه رقابتا در مقایسه با تواناییا و مهارت هامون بسیار بزرگ باشن، احساس فشار، اضطراب و سرخوردگی می کنیم. هر چالشی واسه لذت بخش بودن باید تا حدودی سخت باشه. همه کشفا و اختراعات، پس از شکست دادن مشکلاتِ بسیار ممکن شدن. پس فعالیتی که انجام میدیم باید انگیزه بخش و متناسب با توانایی مون ما رو به رقابت بکشه. وقتی رقابتا متناسب باشه، فرد با شور و شوق درگیر فعالیت می شه و تموم توان خود رو واسه رسیدن به هدف به کار میگیره. فرد خلاق واسه اینکه بتونه از عهده ی حل اینجور مسائلی بربیاید، باید ویژگیای شخصیتی زیادی مثل قدرت تمرکز عمیق، همت، توانایی پیوند دادن بخشای نامرتبط و توانایی مدیریت شکستا رو داشته باشه. راهبردهای افراد خلاق همیشه موفق نیستن. اونا خطر می کنن و خطر کردن بدون امکان شکست معنی نداره. فرد خلاق می دونه که شکستای موقت پلی به طرف پیروزی هستن.

۹ ویژگی یک فعالیت خلاقانه لذت بخش  آموزشی

۴. اقدام و آگاهی در هم ترکیب شدن

۹ ویژگی یک فعالیت خلاقانه لذت بخش  آموزشی

در حالت عادی معمولا ذهن مون در حال پردازش چند نوع اطلاعات مختلفه. دانشجویانی که در کلاس نشسته ان شاید در ظاهر به استاد توجه کنن، اما ممکنه مشغول فکر کردن به ناهار یا قرار بعد از کلاس باشن. اما در جریان یک فعالیت خلاقانه ی لذت بخش ذهن ما فقط بر چیزی که انجام میدیم، متمرکزه. یکی بودن کامل رقابتا و مهارت ها لازمه توجه کامل و کانونی ذهنه و این با روشن شدن اهداف و امکان بازخورد دائمی از فعالیت ممکن می شه. وقتی رقابتا مناسب باشه، مراحل خلاقانه شروع به جنب و جوش می کنه و تموم نگرانیای دیگر، موقتا در عمق درگیری با فعالیت کنار گذاشته می شه.

« کامیابی از اونِ کسیه که تنها به یک آرزو چشم بدوزد و هر چه اونو از تنها هدفش بازمی داره کنار نهد.»

– هاپکینز

 

 

۵. تمرکز فقط روی زمان حاله

خیلی از ویژگیایی که به افراد خلاق نسبت میدن فقط روشای تنظیم تمرکزه به نحوی که اونا خودشون رو در این مراحل غرق و گم کنن. حواس پرتی باعث قطع جریان خلاقیت می شه و ممکنه ساعتا طول بکشه تا ذهن دوباره کارش رو از سر بگیره. حضور در لحظه حال، لازمه ی خلاقیته. اگه یک نوازنده در بین نواختن به نگرانیای مالی فکر کنه، شاید نتای نادرستی می نوازد. اگه ذهن جراح در زمان عمل جراحی به چیز دیگری مشغول باشه، جون مریض به خطر میفته. خلاقیت نتیجه تمرکز شدید روی زمان حاله، تمرکزی که ما رو از ترسای عادی می رهاند. ترسایی که با ایجاد اضطراب و نگرانی مانع لذت بردن و موندگاری خلاقانه ی مراحل می شه. هرکی به شکل ی خود جلوی حواس پرتی رو میگیره. مارسل پروست عادت داشت در اتاقی بی پنجره تنها بنشیند تا «در جست وجوی زمان از دست رفته» رو بنویسه. حتی کمترین سروصدا ممکن بود رشته تخیلاتش رو پاره کنه.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   ۹ فن علمی واسه داشتن یک گفتگو موفق 

«اهل سرگرمی و وقت گذرانی بی هدف نیستم، همین که انجام کاری رو شروع کردم، دیگر به هیچی اجازه نمی دم ذهنم رو به خود مشغول کنه.»

– آلبرت اینشتین

 

 

۶. نگرانی از شکست وجود نداره

هنگام انجام یک فعالیت خلاقانه، اون قدر در کار غرق میشیم که شکست رو فراموش می کنیم. ما آگاهانه شرایط و احساسات خود رو کنترل نمی کنیم. اگه قرار باشه چیزی رو کنترل کنیم، متمرکز نخواهیم بود، چون در این صورت توجه ما بین چیزی که انجام میدیم و احساس کنترل تقسیم می شه. در این حالت ما اون اونقدر در فعالیت غرق هستیم که هیچ نگرانی یا ترسی از نتایج منفی و شکست وجود نداره. دلیل غرق شدن در کار روشن بودن هدف فعالیت و رقابت برانگیز بودن فعالیت در تناسب با تواناییای ماست. سازمانای پیشرو سعی می کنن با تأمین شرایط و امکانات جور واجور و رفع نگرانیای به دلیل نتایج کار، شرایط رو واسه فعالیت خلاقانه ی کارمندان خود جفت و جور کنن. همسران افراد خلاق نقش مهمی در حذف نگرانیای مزاحم واسه تمرکز روی کار داشتن. با وجود تموم تمهیدها و امکانات قابل کنترل، در آخر میزان تمرکز روی کار تعیین کننده ی میزان آرامش و آزادی از نگرانی هاست.

۹ ویژگی یک فعالیت خلاقانه لذت بخش  آموزشی

۷. توجه به خود و محیط دور و بر فراموش می شه

در زندگی روزمره، همیشه مراقبیم که مقابل بقیه چیجوری ظاهر میشیم، گوش به زنگ هستیم که از خودمون در برابر بی احترامیِ احتمالی دفاع کنیم و دلواپس این هستیم که اثر مطلوبی روی بقیه می ذاریم یا نه. این باخبر شدن از خود، باری معمولی بر دوش ماست که مانع خلاقیت می شه. در جریان خلاقیت، بیشتر از اینکه به محافظت از خود فکر کنیم خیلی درگیر کاری هستیم که انجام میدیم. با اینکه بعد از پایان یافتن بخشی از جریان خلاقیت، مثل نوشتن بخشی از یک کتاب یا رفع بخشی از مشکل فنی یک اختراع، معمولا تصویری روشن تر از خودمون داریم. میدونیم که در رویارویی با چالشی سخت موفق شده ایم، شاید حتی احساس کنیم که از مرزهای محدود کردنای سابق خود، بیرون اومدیم و بعضی وقتا حتی واسه چند لحظه احساس می کنیم بخشی از هویت بزرگ تری شده ایم. نوازنده احساس می کنه که با هارمونی کیهانی یکی شده، ورزشکار با تیمش یکی می شه و خواننده ساعتی رو در واقعیتی دیگر زندگی می کنه. با فراموش کردنِ خودِ کوچیک مون، گویی به خودِ برترمان اجازه ظهور میدیم.

۸. گذر زمان، احساس نمی شه

۹ ویژگی یک فعالیت خلاقانه لذت بخش  آموزشی

در جریان خلاقیت عموما زمان رو فراموش می کنیم. ممکنه ساعتا بگذره و احساس کنیم فقط چند دقیقه گذشته. یا حتی برعکس، ممکنه یک اسکیت باز بگه که یک چرخش سریع که در زمان واقعی فقط چند ثانیه طول می کشه، براش ده ها بار طولانی تر گذشته. یعنی زمانِ طبق ساعت، دیگر با زمانِ تجربه شده برابر نیس. حس ما از چگونگی گذر زمان بستگی داره به کاری که انجام میدیم.

۹. لذتِ به دلیل فعالیت تبدیل به هدف و آرزو می شه

ما معمولا از تموم فعالیتایی که واسه خودشون انجام می شن، لذت می بریم. من شاید استفاده از کامپیوتر رو دوست نداشته باشم و اونو تنها به خاطر این خاطر بگیرم که کارم بهش بستگی داره. اما با افزایش مهارت و پی بردن به اینکه چه امکاناتی برایم جفت و جور می کنه، ممکنه استفاده از اون به خودی خود برایم لذت بخش شه. در اینجور وضعیتی، لذت به دلیل این فعالیت تبدیل به هدف و آرزو می شه که اونو فعالیت خودآرمان می گیم. بعضی فعالیتا مثل شکلای جور واجور هنرها و ورزشا خودآرمان ان، یعنی انجام شون میدیم چون لذت بخش هستن. خیلی از کارا رو نه واسه رسیدن به لذت، بلکه واسه رسیدن به هدفی در آینده انجام میدیم. بعضی کارا هم دو جنبه دارن مثلا نوازنده ی ویولن واسه نواختن صلح پول میگیره، جراح واسه کاری که انجام می ده موقعیت اجتماعی و پول خوبی به دست میاره و در جریان خلاقیت، اونا از کارشون هم لذت می برن. از بسیاری دید، راز زندگی خوشحال و موفق، اینه که یاد بگیریم تموم کارامون رو تا آنجایی که امکان داره خلاقانه بکنیم. اگه کار، روابط و خونواده به چیزایی خودآرمان تبدیل شن، اون وقت در زندگی چیزی به هدر نمی ره و هر کاری می کنیم به خاطر خودِ کار ارزش پیدا میکنه.

۹ ویژگی یک فعالیت خلاقانه لذت بخش  آموزشی
۹ ویژگی یک فعالیت خلاقانه لذت بخش  آموزشی

تموم افراد خلاق شرکت کننده در تحقیق دکتر چیکسنت، لذت خودِ کار رو بر هر نوع پاداش خارجی که ممکنه از انجامش به دست بیارن، مقدم دونستن. یکی از محققان به جوونایی که قصد فعالیت علمی داشتن پیشنهاد کرد که: «اگه به پول علاقه مندید وارد دنیای علم نشید. بذارین معروفیت چیزی باشه که اگه از اون بهره مند شدید از سر لطف اونو قبول کنین، اما مطمئن باشین این خود حرفه تونه که از اون لذت می برین.» هیچ یک از افراد خلاق مورد بررسی، به دنبال پول و معروفیت نبوده ان. بعضی از اونا از راه آثار و اختراعات شون به آسونی پولدار شدن، اما هیچ کدوم به خاطر این پولدار شدن احساس خوشبختی نکرده ان. اونا به خاطر این احساس خوشبختی داشتن که واسه چیزی پولدار شدن که این همه از اون لذت بردن و در این بین تونسته ان به بهتر شدن شرایط زندگی آدما کمک کنن.

دسته‌ها: آموزشی