منابع پایان نامه ارشد درباره
آموزش مهارت، عزت نفس، بهداشت روان، مواد مخدر پایان نامه ها و مقالات

روانی، طبقه بندی کرده‌اند که عبارتند از:
1- مسؤولیت پذیری
2- واقع گرایی
3- وابستگی و ارتباط مناسب
4- فعالیت ارزشمند، مفید و رضایتبخش.
در طبقه بندی دیگری نلسون و جونز (1994) مهارت های تفکر، مهارت های عملی و مهارت های مربوط به احساسات را مطرح کرده اند.
مهارت های تفکر شامل موارد زیر می باشد:
1-برخورداری از یک ادراک و واقع بینانه 2- مسؤولیت پذیری تصمیمات فردی 3-مقابله با مکالمه منفی با خویش 4-انتخاب قوانین فردی واقعی و منطقی 5-ادراک صحیح و درست از مسائل 6-اسناد علی صحیح و مناسب 7-پیش بینی احتمالات و نتایج به طور منطقی 8-تعیین اهداف فردی 9-تمرین مهارت های تصمیم گیری 10-مهارت کنترل مشکلات
1- مهارت های عملی رفتارهای قابل مشاهده ای هستند شامل آنچه فرد انجام می دهد و اینکه چگونه انجام دهد. مهارت های عملی در زمینه های زیر مطرح می شود:
پ- مهارت های ارتباطی شامل برقراری ارتباط اولیه (آغازگر ارتباط بودن). مکالمه، گوش دادن فعال، توجه نشان دادن، بیان احساسات خود، کنترل خشم و تعارض.
2-مهارت های فرزند پروری: شامل تربیت اخلاقی و اجتماعی فرزندان
3-مهارت های مطالعه و تحصیل: شامل مدیریت زمان به طور موثر، شیوه صحیح نوشتن مقالات، کنترل اضطراب امتحان، شرکت در بحث های گروهی و صحبت در جمع.
4-مهارت های کاری: شامل جستجوی کاری، مدیریت و نظارت، کار به صورت گروهی، مذاکره کردن، کنترل موقعیتها، به دست آوردن اکثر موقعیت های کاری و ارائه دریافت پسخوراند.
5-مهارت های تفریحی: شامل جستجوی تفریحات ارضاء کننده و رضایتبخش، تمایل به کسب مهارت در زمینه فعالیت های ویژه، داشتن توانایی برای آرامش سازی منفعالنه ودست یافتن به سرگرمی های شادی بخش و مناسب.
6-مهارت بهداشتی: شامل رعایت اعتدال در تغذیه، اجتناب از سیگار کشیدن و نوشیدن الکل و سایر مود اعتیاد آور، حفظ تناسب جسمانی، کنترل استرس و رعایت تعادل مناسب بین کار، روابط خانوادگی و اجتماعی و فعالیت های تفریحی.
7-مهارت های مشارکت اجتماعی: شامل همسایه خوب بودن، شرکت در فعالیتهای اجتماعی جهت تغییرات اجتماعی دلخواه و مناسب.
ج- مهارت های مربوط به احساسات:
شامل اگاهی از اهمیت احساسات، توجه و آگاهی از اظهار احساسات، توجه به خواسته‌ها و آرزوها، احساس همدردی آگاهی از اساسات بدنی، توانایی تجربه احساس عشق ومحبت، آگاهی کامل داشتن از محدودیت ها (مانند مرگ)، آرامش سازی و کنترل اضطراب و استرس، احساس پذیرش خود و خود اثربخشی.
سازمان بهداشت جهانی بر این عقیده است که:
آمورش مهارت های زندگی در زمینه ارتقا و افزایش سلامت کودکان و نوجوانان، مشتمل بر چندین مهارت اصلی و اساسی هستند که عبارتند از:
1-توانایی تصمیم گیری 2-توانایی حل مسئله 3-توانایی تفکر خلاق 4-تفکر انتقادی 5-توانایی ارتباط موثر 6-توانایی روابط بین فردی 7-توانایی خود آگاهی 8-توانایی همدلی 9-توانایی مقابله با هیجانات 10-توانایی مقابله با استرس.
طارمیان و همکاران (1378) مهارت های زندگی را به شکل زیر طبقه بندی کرده اند:
1-مهارت تصمیم گیری 2-مهارت حل مسئله 3-مهارت تفکر خلاق 4-مهارت تفکر انتقادی 5-مهارت روابط اجتماعی موثر 6-مهارت خودشناسی 7-مهارت همدلی 8-مهارت مقابله با هیجانات و فشارهای روانی.
صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف163) با اقتباس از مجموعه “آموزش طرح زندگی، یک برنامه رشد رشدی برابر جوانان مهارت های زندگی را به این طریق طبقه‌بندی نموده است:
1-شناخت خود و تواناییهای خود (خود آگاهی). 2-شناخت ارزشهای شخصی، خانوادگی و اجتماعی 3- آشنایی با برقراری ارتباط مناسب 4-آشنایی با برقراری ارتباط با دیگران 5- آشنایی با مفهوم جامعه. 6-تعیین اهداف زندگی 7-توانایی تصمیم گیری 8-توانایی پرهیز از خشونت 9-آشنایی با سلامت جسمانی و روانی (هانتر- گبوی، کارول ترجمه عبدالله زاده164 1378)
اهمیت آموزش مهارت های زندگی در مدارس:
(بروکز 1984) عقیده دارد: رویکرد مهارت های زندگی چهارچوب سازمان یافته ای را برای مراکز مشاوره و بهداشت روانی فراهم می‌کند و یک عنصر آموزشی کلیدی و مهم برای مدارس ابتدایی و دبیرستان می باشد.
“پول وایوانز165(1988) به نقل از کلینگمن 166 (1998) نظرات نوجوانات استرالیایی را در مورد مهارت های زندگی مورد بررسی قرار دادند.آنان اهمیت مهارت های زندگی را در زمینه های گوناگون مانند پیشرفت شغلی، آموزشی، استقلال، روابط بین فردی، تسهیل تعاملات اجتماعی، آگاهی در مورد مشاغل، تنظیم درآمد، مسؤولیت پذیری فردی و اجتماعی، برنامه ریزی، تصمیم گیری، آگاهی از علائق و نیازها و آگاهی از نگرانی ها و مشغله های فکری، موثر می دانند.
در مطالعه ای که توسط کلینگمن (1998) انجام گرفت اهمیت مهارت های زندگی در زمینه هایی مانند برقراری ارتباط صمیمانه، مسائل تحصیلی و شغلی، رفتارهای خود تخریبی، چاقی و زندگی اجتماعی و بهداشت، توسط نوجوانان دانش آموزان، اثر بخش تلقی گردد و در واقع این موارد، نگرانیهای آنان بود که امید داشتند از طریق آموزش مهارت های زندگی، کمبود ها و نقصها جبران شوند و به پیشرفت نائل شوند.
آموزش مهارت های زندگی با ارتقاء بهداشت روانی و آمادگی رفتاری، فرد را به رفتاری سالم و اجتماعی مجهز می‌کند. مفهوم آمادگی به سه عامل بستگی دارد:
1-تواناییهای روانی- اجتماعی فرد که با یادگیری و تمرین مهارت های زندگی ایجاد می شود.
2-احساس کفایت و کارآمدی فرد در زمینه مهارت های زندگی.
3- قصد و تمایل فرد به اجرای مهارت ها.
ف
رض ها بر این است که برای دست یافتن به رفتارهای سالم بهداشتی و پیشگیری، در درجه اول باید بر سلامت روانی و آماگی رفتاری فرد اثر گذاشت. به این منظور، برنامه آموزش مهارت های زندگی باید به صورت مداخله دراز مدت انجام شود. مداخله های کوتاه مدت مثلاً مداخله های چند هفته‌ای آثار کوتاه مدت بر بهداشت روانی دارند و مداخله های کمی طولانی تر، مثلا مداخله های چند ماهه، بر سلامت روان، مهارت ها و تمایلات رفتاری، احساس خود کارآمدی و کفایت اثر می گذارند. تنها از مداخله‌های طولانی مدت یعتی مداخله هایی که چند سال به طول می انجامد، انتظار می رود که سلامت روان را بهبود بخشند، بر آمادگی رفتاری اثر گذارند و در نتیجه تغییراتی در رفتارهای سالم رفتارهای اجتماعی ایجاد نمایند (سازمان بهداشت جهانی، ترجمه نوری قاسم آبادی، محمدخانی 1377). آموزش مهارت های زندگی در یک برنامه مداخله ای کوتاه مدت، منجر به بروز تغییراتی در دانش، نگرش و بهبود در سطح بهداشت روان خواهد شد، برنامه های یک ساله در عملکرد تحصیلی و آمادگی های رفتاری، تغییراتی ایجاد می‌کند در حالی‌که اجرای طولانی مدت اینگونه برنامه ها مثلا یک برنامه سه ساله منجر به بروز تغییرات معنی دار مثبت در رفتارهای فردی و اجتماعی خواهد شد (همان منبع). مهارت های زندگی، بر ادراک فرد از کفایت خود، اعتماد به نفس و عزت نفس اثر دارد، بنابراین می تواند نقش مهمی در سلامت روان دارد: همراه با افزایش بهداشت روان، انگیزه فرد در مراقبت از خود و دیگران، پیش گیری از بیماریهای روانی، پیشگیری از مشکلات بهداشت و مشکلات رفتاری افزایش می یابد. (سازمان بهداشت جهانی، ترجمه نوری قاسم آبادی، محمدخانی، 1377). یکی از مؤلفه‌های اساسی آموزش مهارت های زندگی، بحث‌های گروهی است. بحث های گروهی موجب می شوند که دانش آموزان استعدادها و تواناییهای فردی خود را کشف کنند. در ضمن دانش آموزان از طریق حل مسئله گروهی، راه حل هایی را برای مشکلات زندگی روزمره تجربه می کنند. حتی در این روش دانش آموزان احساس می کنند، که مورد پذیرش همسالانشان هستند. از جمله تاثیرات مثبت دیگر بحث های گروهی افزایش توانایی خود (رهبری، خود کنترلی توانایی های تصمیم گیری، خود اثر بخشی، منبع کنترل درونی و شایستگیهای رفتاری- اجتماعی دانش آموزان می باشد (میلرونان167 2001).
مدارس نقش مهمی در پیشگیری و بهداشت روانی دانش آموزان دارند. به همین خاطر در سال های اخیر مدارس توسط برنامه های پیشگیری پوشش داده می شود. اینگونه فعالیت ها مداخلاتی‌ هستند که نوجوانان را در زمینه مهارت های زندگی از جمله مقابله موثر با فشارهای روانی، حل مسئله، کنترل خشم و تصمیم گیری توانمند سازند (ویست،2001)168.
رویکرد مهارت های زندگی بر افزایش عزت نفس، توانایی تصمیم گیری و مقاومت در برابر فشار همسالان جهت مصرف مواد مخدر در مدارس تاثیر دارد و بدین ترتیب این برنامه تاثیر بسزایی در سلامتی کودکان و نوجوانان دارد.
با مرور بر تحقیقات و مطالعات انجام شده، آموزش مهارت های زندگی به ویژه به شکل فعال، فرصتی را در اختیار دانش آموزان قرار می دهد تا در جهت رشد شایستگی های فردی و اجتماعی قدم بردارند، در این راستا آنها می توانند. از طریق فعالیت های گروهی به سطح بالایی از سازگاری های اجتماعی برسند و مهارت های مهم کنترل خشم و کاهش اضطراب را بیاموزند. بدین ترتیب به تدریج با کسب موفقیتهای فردی و اجتماعی احساس خود ارزشمندی در دانش آموزان درونی می شود، عملکرد تحصیلی بهتری از خود نشان می دهند و از نظر عزت نفس و پیشرفت تحصیلی نیز به طور موثر و مثبت تغییر حاصل نمایند.
آموزش مهارت های زندگی در مدارس این فرصت را در اختیار دانش آموزان قرار می‌دهد که در کنار معلمان خود و تحت آموزش مربیان آموزش دیده از طریق فعالیت‌های گروهی به تمرین در زمینه شناخت تواناییهای خود، شناخت امکانات جامعه و شناخت ارزشهای فردی، خانوادگی و اجتماعی بپردازد و با کسب تجربه موفقیت آمیز در این گونه برنامه ها، زمینه رشد خود را در ابعاد تحصیلی، شغلی، اجتماعی فراهم آورند.
پیشینه تحقیقات پژوهش
در تحقیقی که توسط “ریدلورن169″‌ (1995) انجام شدؤ رابطه مثبت و قوی بین عزت نفس بالا و منبع کنترل درونی در افراد مشاهده شد. همچین بین منبع کنترل درونی، عزت نفس، انگیزش و حل مسئله نیز رابطه معنی دار و مثبت وجود دارد. (تیلر، کندی170 و دیگران 1995 به نقل از میرهاشمیان، 1377). بیابانگرد (1370) طی تحقیقی، رابطه بین عزت نفس، منبع کنترل و پیشرفت تحصیلی را مورد بررسی قرار داد و بین سه متغیر مذکور رابطه مثبت و قوی پیدا کرد.
تحقیقات گوناگون نشان داده اند که ورزش های هوازی منظم، خستگی را کاهش می‌دهد، سطوح انرژی را بالا می برد، خواب را بهبود می بخشد، مقاومت در برابر بیماریها را افزایش می دهد، اضطراب و افسردگی را کاهش می دهد، عزت نفس را افزایش می‌دهد و موجب تخلیه هیجانی می شود و از اثرات استرس حفاظت به عمل می آورد. بنابراین افراد نسبت به سلامتی خود مسؤولیت بیشتری احساس می کنند و بیشتر به ورزش منظم می پردازند، مک کریدی ولانگ171 1985 دریافتند که بین ورزش مداوم و منظم و سلامتی ارتباط معنادار وجود دارد‌‌ (ری و همکاران172 1998).
با توجه به دامنه گسترده تحقیقات انجام شده در زمینه بررسی تاثیر مهارت های زندگی، اهمیت و ارزش آموزش مهارت های زندگی با اهداف پیشگیرانه در افزایش سطح بهداشت روانی و جسمانی افراد محرز می‌گردد.
تحقیقات متعدد انجام شده بیانگر تاثیر بس
یار زیاد آموزش مهارت های زندگی در جلوگیری از بروز ناهنجاری های رفتاری بوده است. در تحقیقی توسط ترزا173 (1995)، افزایش مهارت های زندگی در پیشگیری از خود کشی موثر نشان داده شد.
د- برنامه های گوناگونی، آموزش مهارت های زندگی موثر و مفید بوده است. از جمله: در برنامه های پیشگیری از سوء مصرف مواد مخدر (بوتوین و همکاران 1984، 1980، بنتز174، 1983)، بارداری نوجوانان (زابین175 و همکاران 1986، شینکه، 1986) ارتقاء هوش (گونترالس176 1990)، پیشگیری از بی بند و باری جنسی (اولویس1771990)، پیشگیری از ایدز (سازمان بهداشت جهانی 1994؛ (انجمن کتاب مقدس)178، آموزش صلح (پراتزمن179 و همکاران 1998) و ارتقای اعتماد به نفس و عزت نفس (تاکاد180 1990). بنابراین آموزش مهارت های زندگی در حفظ سلامت جامعه دارای اهمیت زیادی است. (به نقل از سازمان بهداشت جهانی، ترجمه نوری قاسم آبادی، محمدخانی، 1377. ص 22).
هالین181 (1994) نیز مهارت های مخصوص زندگی را بر زندگی اجتماعی موثر ارزیابی کرد. (اسماعیلی، 1380)
بوتوین182 و همکاران (1980، 1984) اثر برنامه‌های آموزشی مهارت های زندگی را بر مصرف الکل، سیگار و مواد مخدر بررسی کردند، این برنامه شامل آموزش مهارت های ارتباطی، تصمیم گیری، کنترل اضطراب و استرس بود. نتایج نشان داد که آموزش ها در کاهش مصرف سیگار، الکل و مواد مخدر موثر بوده اند. همچنین “ارکارت183” و همکاران (1991) که به صورت پژوهش تجربی و کنترل شده اقدام نمودند، 2530 دانش آموزان در گروه کنترل و 2530 دانش آموز در گروه آزمایشی را مورد بررسی قرار داد. گروه آزمایشی در مورد مهارت های ارتباطی، تصمیم گیری ومراحل حل مسئله آموزش داده شدند. نتایج نشان داد که در گروه آزمایشی، مصرف سیگار، الکل و سایر مواد مخدر، کاهش چشمگیری یافت. چنین برنامه ای در فنلاند توسط “واریتیانین184 (1986) انجام شد. این برنامه بر روی 4523 دانش آموز اجرا شد و نتایج مشابهی حاصل شد. (به نقل از سازمان بهداشت جهانی، ترجمه، نوری قاسم آبادی، محمدخانی، 1377).
آموزش مهارت های زندگی در پیشگیری از خشونت و بزهکاری نیز کارایی داشته است. در یک برنامه پیشگیری از خشونت، به 135 دانش آموز، (مهارت حل مسئله) آموزش داده شد نتایج نشان داد که افراد شرکت کننده در برنامه، در مقایسه با گروه کنترل با مشکلات اجتماعی کمتری روبرو بوده‌اند و کمتر به راه حل های خشونت آمیز متوسل شده اند و عواقب منفی بیشتری برای خشونت مطرح کردند (گی نر185 و همکاران 1993 همان منبع). یک مطالعه طولی 6 ساله در مورد پیامدهای برنامه پیشگیری اولیه و آموزش مهارت های زندگی نشان داد که به دنبال آموزش، رفتارهای مناسب اجتماعی افزایش یافته و رفتارهای منفی و خود تخریبی کاهش می یابد (الیاس و همکاران 1991 به نقل از همان منبع).
برنامه ارتقای تواناییهای اجتماعی (یل- نیوهون)186، مهارت های اساسی زندگی از جمله کنترل استرس، حل مسئله، تصمیم گیری و مهارت های ارتباطی آموزش داده شده حاکی از پیشرفت چشمگیر دانش آموزان گروه آزمایشی بود. توانایی برنامه ریزی و انتخاب راه حل های مناسب برای زندگی، ارتباط با همسالان، کنترل خود و اجتماعی شدن آنان به طور معناداری افزایش یافت. مطالعات بعدی نشان داد که این برنامه در زمینه های اختصاصی و پیشگیری از مصرف مواد نیز موثر است و تمایل به استفاده از مصرف مواد و الکل را کاهش می دهد. همچنین یافته ها، به اثر مثبت این نوع آموزش، بر مهارت دانش آموزان در حل مشکلات بین


دیدگاهتان را بنویسید